BearHealth

Projekt BEAR HEALTH 2016/23/P/NZ9/03951/3: „Wildlife health in human-shaped environment: integrating multiple indicators to assess the status of brown bear populations

Projekt finansowany przez Narodowe Centrum Nauki w ramach programu „POLONEZ 3” i realizowany przez Instytut Ochrony Przyrody PAN w Krakowie. Czas trwania projektu: od 01.12.2018 do 30.11.2020.

Jak wszystkie dzikie zwierzęta, a być może nawet bardziej, niedźwiedzie brunatne są obecnie narażone na utratę przestrzeni życiowej i na postępujące zmiany siedlisk. Doprowadziło to do niemal całkowitego wyginięcia niedźwiedzi w większości krajów Europy Zachodniej. W Polsce, Chorwacji i Szwecji nadal utrzymują się dość stabilne populacje niedźwiedzi, należące odpowiednio do populacji karpackich, gór Dynarskich i gór Pindos oraz populacji skandynawskiej. Jednak niedźwiedzie wciąż muszą radzić sobie ze środowiskiem, które zmienia się wskutek działalności człowieka. Przykładem zagrożeń dla zachowania populacji niedźwiedzi we właściwym stanie może być rozwój obszarów miejskich i podmiejskich, rozwój  infrastruktury transportowej, rosnąca liczba turystów na obszarach chronionych, zwiększona podaż żywności pochodzenia antropogenicznego, która jest łatwo dostępna dla niedźwiedzi (np. śmieci, pola kukurydzy lub pokarm dostarczany przez ludzi do lasów w celu dokarmiania zwierząt łownych), polowanie na niedźwiedzie lub wyższy poziom zanieczyszczenia. Wszystkie te czynniki i działania mają wpływ na niedźwiedzie i ich zdrowie.

W prezentowanym projekcie zostanie zbadane  w jaki sposób „humanizacja” środowiska wpływa na zdrowie niedźwiedzia brunatnego. W tym celu oceniony zostanie szereg parametrów wskazujących na stan zdrowia na podstawie prób włosów, odchodów, kości i  tkanek miękkich niedźwiedzi brunatnych z Polski, Chorwacji i Szwecji. Próbki te będą pobierane z banków danych i zbiorów naukowych w instytucjach badawczych z trzech krajów współpracujących w tym projekcie. Zostaną uzupełnione próbkami zebranymi w terenie w sposób nieinwazyjny. Otrzymamy wskaźniki, dzięki którym oceniony zostanie stan „zdrowia” niedźwiedzi w poszczególnych populacjach. Zbadany zostanie również poziom krótko- i długotrwałego stresu na podstawie stężeń kortyzolu w odchodach i włosach. Ocenimy skład i wartość odżywczą pokarmów spożywanych przez niedźwiedzie na podstawie pomiarów składu izotopów stabilnych kości i włosów, oraz badań spektroskopowych odchodów. Reakcje układu odpornościowego niedźwiedzi na wpływ czynników antropogenicznych zostanie oceniony na podstawie poziomów immunoglobulin i przeciwciał w niedźwiedzim pyle i próbkach krwi. Na koniec zidentyfikujemy pasożyty, bakterie i wirusy obecne w odchodach niedźwiedzia i oszacujemy ich ilość. Wszystkie te wskaźniki zostaną wykorzystane do opracowania ogólnego „wskaźnik zdrowia” danej populacji niedźwiedzi.

Stan ochrony populacji dzikich zwierząt jest zwykle oceniany na podstawie liczby zwierząt w zajmowanym siedlisku, powierzchni zajmowanej przez populację lub na podstawie wskaźników reprodukcji. W projekcie BearHealth planujemy opracowania nowego narzędzia oceny stanu ochrony populacji z punktu widzenia zdrowia, które można by zastosować do innych gatunków i obszarów. Opracowane wskaźniki pozwolą na opracowanie dodatkowych standardów badań zarówno niedźwiedzi brunatnych, jak i innych gatunków dzikożyjących zwierząt. Mając odpowiednio wyskalowane wskaźniki do oceny poziomu stresu, asymilacji pokarmu i przepływu patogenów, możemy próbować wykrywać odpowiednio wcześnie wpływ zmiany w środowisku na lokalne populacje zwierząt i podjąć właściwe działania ochronne.