Wczesnym latem miałem okazję odwiedzić Mihai’a Popa w Rumunii w ramach naszych wspólnych działań mających na celu lepsze zrozumienie współistnienia ludzi i niedźwiedzi w Karpatach. Nasze rozmowy koncentrowały się na wyzwaniach związanych z zarządzaniem populacją niedźwiedzi, w szczególności na problemie osobników przyzwyczajonych do pokarmu antropogenicznego – niedźwiedzi poszukujących jedzenia w wioskach lub wzdłuż dróg. Takie zwierzęta często stają się źródłem poważnych konfliktów, rodząc złożone pytania zarówno z zakresu zarządzania, jak i etyki.
Podczas wizyty towarzyszyłem Mihaiowi w pracy terenowej, która obejmowała przeprowadzanie wywiadów z pasterzami w różnych powiatach. Rozmowy te dostarczyły cennych informacji na temat lokalnych postaw wobec niedźwiedzi i innych dużych drapieżników. Choć tradycyjny pasterstwo wyraźnie zanika w rumuńskich Karpatach, hodowla zwierząt wciąż stanowi istotny element tego krajobrazu. Co ważne, przetrwały tradycje umożliwiające współistnienie – większość stad jest pilnowana przez pasterzy i kilka psów pasterskich oraz zamykana na noc w ogrodzeniach.
Odwiedziliśmy wiele miejsc, w tym Prahovę, Covasnę, Vranceę, Vâlceę oraz majestatyczne Góry Fogaraskie, gdzie udało nam się dostrzec aż 12 niedźwiedzi przy drodze – w tym dwie samice z młodymi, jak również samotne osobniki młode i nieco starsze. W wielu miejscach można zaobserwować różne adaptacje do takiej sytuacji. Na przykład w Băile Tușnad w okręgu Harghita niektórzy mieszkańcy chronią swoje domy i restauracje ogrodzeniami elektrycznymi, by zapobiec wchodzeniu niedźwiedzi na posesje i dalszemu ich przyzwyczajaniu do obecności człowieka.
Wizyta ta była niezwykle wzbogacającym doświadczeniem – pełnym historii, bezpośredniego kontaktu z lokalnymi społecznościami i niezliczonych opowieści o życiu w sąsiedztwie dużych drapieżników. Narracje te ukazują zarówno wyzwania, jak i odporność ludzi żyjących i pracujących na terenach występowania niedźwiedzi.
W nadchodzących miesiącach rozpoczniemy syntezę wniosków z tej podróży oraz wcześniejszych spotkań, przygotowując wstępne analizy. Ich ostatecznym celem jest inspirowanie przyszłych projektów badawczych i działań na rzecz ochrony przyrody, które przyczynią się do poprawy strategii zarządzania populacją niedźwiedzi i wspierania współistnienia – nie tylko między ludźmi a niedźwiedziami, lecz także między interesariuszami mającymi różne wizje tego, jak to współistnienie powinno wyglądać.
Jeszcze raz bardzo dziękuję, Mihai, za Twoją gościnność i zaangażowanie podczas całej wizyty. Serdeczne podziękowania kieruję również do Instytutu Ochrony Przyrody Polskiej Akademii Nauk za wsparcie finansowe, które umożliwiło realizację tej wizyty.
Autor: Carlos Bautista