Niedawna decyzja Generalnej Dyrekcji Ochrony Środowiska, zezwalająca na odstrzał trzech niedźwiedzi w Bieszczadach wywołała intensywne reakcje i debatę publiczną. Śledzimy tę dyskusję, która nie zawsze jest tak merytoryczna, jak być powinna. W ubiegłym roku zostaliśmy poproszeni przez GDOŚ opinię w sprawie wniosku gminy Cisna o odstrzał trzech niedźwiedzi, na podstawie udostępnionych materiałów. Poniżej dziesięć naszych argumentów (pełna informacja w opinii):
- Przyczyną obecnej sytuacji są niezabezpieczone odpady komunalne i powszechna dostępność pokarmu pochodzenia antropogenicznego trwająca od lat.
- W ocenie ryzyka związanego ze zdarzeniami z udziałem niedźwiedzi należy ściśle stosować protokół oceny ryzyka i zalecenia zespołów ekspertów ds. niedźwiedzi. W kategoriach oceny takiego ryzyka, usunięcie niedźwiedzia z populacji jest ostatnią opcją, stosowaną tylko wtedy, gdy wszystkie inne środki zostały wykorzystane i okazały się nieskuteczne, a niedźwiedź jest bardzo agresywny.
- Strzelanie gumowymi kulami jest najskuteczniejszą metodą warunkowania awersyjnego niedźwiedzi i, co bardzo ważne, musi być prowadzone jednocześnie z usuwaniem atraktantów. Bez usunięcia śmieci nic nie zadziała.
- Wykorzystywanie bliskości ludzkich osad przez młodociane niedźwiedzie i samice z młodymi jest naturalnym i adaptacyjnym zachowaniem, mającym na celu uniknięcie dzieciobójstwa, którego dopuszczają się dorosłe samce. Wiosna jest okresem rozrodu niedźwiedzi i jest on trudny zwłaszcza dla młodych osobników, które właśnie zostały odstawione przez matki.
- Liczebność populacji nie determinuje liczby konfliktów. Liczba konfliktów na linii człowiek-niedźwiedź zależy od wielu czynników, w tym działalności człowieka, i jest zmienna w poszczególnych latach, zależnie od pory roku czy obszaru. Liczba osobników podawana przez GUS jest nienaukowa, niewiarygodna i zawyżona.
- Istnieje pilna potrzeba posiadania profesjonalnej grupy interwencyjnej i grupy doradczej ds. niedźwiedzi. Ewentualna eliminacja niedźwiedzi powinna być przeprowadzana w danym miejscu przez profesjonalny zespół, który może zapewnić, że jest to właściwy osobnik, i który może farmakologicznie immobilizować zwierzę przed podjęciem decyzji o eutanazji. Nie powinni tego dokonywać myśliwi z broni palnej w lesie, ponieważ ryzyko zranienia i pomylenia zwierzęcia jest znaczne.
- Zintegrowany plan zarządzania odpadami komunalnymi w obszarze występowania niedźwiedzi ma kluczowe znaczenie. Odpady muszą być zabezpieczone (w stalowych klatkach, przy użyciu pojemników odpornych na niedźwiedzie lub ogrodzone elektrycznie) i usuwane z dużo większą częstotliwością. W lesie nie powinny być dostępne żadne pojemniki; każdy odwiedzający musi zabrać swoje śmieci ze sobą.
- Podnoszenie świadomości społecznej na temat właściwego zachowania w obszarze występowania niedźwiedzi i konsekwencji ich dokarmiania, zarówno celowego (np. w celu fotografowania), jak i niezamierzonego (np. wabienie zwierząt kopytnych dla celów polowania). Jest to ryzykowna gra, która może przynieść ludziom poważne problemy.
- Mamy zasoby wiedzy naukowej i powinny one być wykorzystywana do podejmowania najlepszych możliwych decyzji.
- Program ochrony niedźwiedzia brunatnego w Polsce czeka już ponad dekadę. To najwyższy czas na jego wdrożenie!